Skip to content
bugunden-yarina-bakis-azerbaycan-ve-ermenistan

Bugünden Yarına Bakış: Geleceğe Yönelik Yatırımları ile Azerbaycan ve Ermenistan

Bugünden Yarına Bakış, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın İnsani Gelişmişlik Endeksi verilerine göre ülkelerin ve coğrafyaların çeşitli başlıklarda değerlendirildiği bir yazı serisidir. İnsan hakları, eğitim, ekonomi, cinsiyet eşitliği, altyapı ve demografik yapı gibi birçok konuda ele aldığımız ülkelerin bugünlerini inceleyerek yarınlarını anlamaya çalışacağız.

ParametreAzerbaycanErmenistan
Nitelikli iş gücü oranı%93,3%79,9
Güvenli içme suyuna ulaşan nüfus oranı%74%86
Eğitim ve sağlık harcamalarının askeri harcamalara oranı2,43,4
Elektriğe erişim sağlayan kırsal nüfus oranı%100%100
Araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan bütçenin GSYİH oranı%0,2%0,2
Tablo: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı İnsani Gelişmişlik Endeksi 2020 Sosyo-ekonomik Sürdürülebilirlik Verileri

Kafkasların Bitmeyen Rekabeti

Azerbaycan ve Ermenistan, Kafkasya’nın zorlu ve karışık şartlarında günümüze kadar varlığını sürdürmeyi başarabilmiş ve birbirleri ile olan rekabeti özellikle son yüz yıldır sürekli kızışarak artmış olan iki ülkedir. Dini, dili, kültürü, etnik kökeni ve siyasi yapısı birbirinden taban tabana farklı olan bu iki toplum, Sovyetler Birliği’nin dağılması ile de ilk kez bağımsız devletler olarak karşı karşıya gelmiştir. Öncesinde İran, Türk ve Rus egemenliklerinde bulunan ve tansiyonun nispetten daha düşük olduğu Kafkasya coğrafyası, SSCB’nin dağılması ile birlikte tam bir karmaşa ortamına dönüşmüştür. Bugünden Yarına Bakış serimizin dördüncü bölümünde özellikle son aylarda adlarından sıkça bahsettiren Azerbaycan ve Ermenistan’ı ele alacağız.

Doğal Kaynak Zenginliği ve Nüfus Farkı

İlk olarak Azerbaycan ve Ermenistan’ın nitelikli iş gücü oranlarına bakıldığında iki ülkenin de iyi durumda olduğu ancak Azerbaycan’ın belirgin bir üstünlüğünün olduğu rahatça söylenebilir. Bu durumun oluşmasında iki ülke arasındaki nüfus farkı ve komşularla ilişkiler gibi etkenler etkili olmaktadır. Ermenistan, komşuları Türkiye, İran, Gürcistan ve Azerbaycan ile sağlıklı ilişkilere sahip değildir. Bu sebeple de ticari ve ekonomik ilişkiler geliştirilememektedir. Ekonomik koşulların geri kalmasına sebep olan bu kısmi izolasyon, Ermenistan’ı Azerbaycan karşısında 1-0 geriye düşürmektedir.

Ermenistan’da nitelikli iş gücü oranının düşük olmasının bir diğer sebebi ise yurt dışına verilen göçün fazla olmasıdır. Özellikle Osmanlı ve Rus Çarlığı hakimiyetlerinin bölgede güçlü olduğu dönemlerde birçok Ermeni Avrupa’ya ve Amerika’ya göç etmiştir. Fransa ve ABD gibi ülkelerde güçlü Ermeni diasporalarının oluşmasını sağlayan bu durum, Ermenistan coğrafyasında yaşayan halkın gelir, eğitim ve nitelik seviyesinin nispeten düşük kalmasına sebep olmuştur.

Azerbaycan’ın nitelikli iş gücünün bu kadar yüksek olmasındaki temel sebeplerden birisi ise doğal kaynak zenginliğidir. Özellikle Bakü ve çevresi fosil yakıtlar bakımından oldukça zengindir. Hazar havzasına da açılan bir kapı olan Azerbaycan, konumu ve doğal zenginlikleri ile Sovyetler Birliği’nin önem verdiği bölgelerden birisi olmuştur. Bölgede petrol ve doğal gaz kaynaklı Sovyet sanayisinin gelişmesi ile Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin ekonomik koşulları çevre ülkelere göre hep daha iyi durumda olmuştur. Fosil yakıtların ticari olarak kullanımı ve bunun sonucunda doğan sanayinin ihtiyaçlarının karşılanması için de Azerbaycan’ın nitelikli iş gücünün arttırılması hep hedeflerden birisi olmuştur. Kısacası Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki nitelikli iş gücü farkının oluşmasında yakın tarihin göç ve yatırım politikaları oldukça etkili olmuştur.

SSCB’den Kalan Miras

İki ülkenin de elektriğe ve güvenli içme suyuna ulaşım sağlayabilen nüfus oranlarına bakıldığında birbirine yakın bir altyapı gelişimine sahip oldukları söylenebilir. Azerbaycan’da güvenli içme suyuna ulaşabilen nüfusun Ermenistan’a göre daha az olmasının sebebi yukarıda bahsettiğim gelişen sanayidir. Sanayi yatırımları arttıkça temiz ve kullanılabilir doğal kaynaklar azalmaktadır. Azerbaycan’ın daha büyük yüzölçümü ve Hazar havzasına yakınlığına rağmen Ermenistan’a kıyasla güvenli içme suyuna ulaşım oranının daha düşük olması ise Azeri sanayisinin çevre ile uyumlu olarak gelişmediğinin göstergelerinden birisidir. Ermenistan’ın daha yüksek bir orana sahip olması ise onların çevre duyarlılığının daha gelişmiş olduğundan ziyade nüfuslarının azlığı ve mevcut doğal kaynaklarının kendilerine yetmesi ile alakalıdır. Yine de iki ülkenin de içme suyu durumu değerlendirildiğinde durumlarının iyi olduğunu söylemek yanlış olacaktır. Elektrik konusu ise büyük ölçüde SSCB tarafından bölgeye yapılmış yatırımların sonucudur.

Rakiplerin ikisi de araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yaptıkları yatırım oranları aynıdır. Ancak. Hem nüfusu hem de doğal kaynak zenginliği ile Azerbaycan Gayrisafi Yurt İçi Hasılası (GSYİH), Ermenistan’dan daha fazladır. Bu da parasal olarak Azerbaycan tarafından yapılan yatırımın daha büyük olduğunu gösterir. Eğitim ve sağlık harcamalarının askeri harcamalara oranına bakıldığında ise söz konusu araştırma fonlarının Azerbaycan’da askeri harcamalara ayrıldığını söylemek yanlış olmayacaktır. Ermenistan, sivil gelişmeye daha büyük önem vermektedir. Bu da gelecek dönemde Ermenistan’ın Azerbaycan’a göre daha güvenilir bir ekonomik yapıya ve daha gelişmiş bir toplumsal yapıya sahip olacağını gösterir.

Önümüzdeki elli yıllık süreçte Azerbaycan’ın sayısal üstünlükleri devam edecek gibi gözükmektedir. Ancak bu üstünlük nicelikte kalacak olup Ermenistan’ın daha planlı ve sivil yatırımları öne alan anlayışı sebebiyle nitelikte azalacaktır. İki ülkenin siyasi atmosferi incelendiğinde de Ermenistan’ın daha demokratik bir yapıya sahip olduğunu söylemek zor olmayacaktır. Aliyev ailesinin yönetimindeki Azerbaycan, fosil yakıtlardan kazandığını askeri harcamalara aktardığı sürece gerçek bir gelişmişliği yakalayamayacaktır.

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

© Sosyal Çene 2021 | Melon Adworks Creative Agency