Skip to content
tunus-fas-kuzey-afrika-issizlik-ekonomi-sosyal-cene

Bugünden Yarına Bakış: Kuzey Afrika’da Ekonomik Dönüşüm Dalgasında Tunus ve Fas

Bugünden Yarına Bakış, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın İnsani Gelişmişlik Endeksi verilerine göre ülkelerin ve coğrafyaların çeşitli başlıklarda değerlendirildiği bir yazı serisidir. İnsan hakları, eğitim, ekonomi, cinsiyet eşitliği, altyapı ve demografik yapı gibi birçok konuda ele aldığımız ülkelerin bugünlerini inceleyerek yarınlarını anlamaya çalışacağız.

Ekonomik Dönüşüm Dalgasında Tunus ve Fas

ParametreTunusFas
Tarımda çalışan nüfus oranı%13%34,7
Hizmet sektöründe çalışan nüfus oranı%54,4%43,6
Kadınların iş gücüne katılımı%23,8%21,5
Erkeklerin iş gücüne katılımı%69,4%70,1
İşsizlik oranı%16%9
Genç işsizliği oranı%36,3%22,1
Okula gitmeyen ve çalışmayan genç nüfus oranı%24,8%22,1
Tablo: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı İnsani Gelişmişlik Endeksi 2020 İş Gücü ve İşsizlik Verileri

Kuzey Afrika’nın Öngörülemez Koşulları

Tunus ve Fas, Kuzey Afrika’da gelişim gösteren ve dikkat çeken iki ülkedir. Bürokratik sistemleri, demokrasileri ve demografik yapıları birbirinden çok farklı olan bu iki ülke, ekonomik açıdan da birbirlerinden farklı bir seyir izlemektedir.

cebelitarik-melilla-ceuta-fas-ispanya-birlesik-krallik-sosyal-cene

İki ülke de gelişmekte olan ülkelerden değerlendirilebileceği gibi kendilerine özgü avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Tunus’un Arap Baharı’nın başladığı ülke olması, son yıllardaki siyasi istikrarsızlık ve komşusu Libya ile olan yakınlığı sebebiyle mülteci krizi ile boğuşması kendine özgü dezavantajlarıdır.

Fas ise Batı Sahra üzerinden Cezayir ile, Cebelitarık, Ceuta ve Melilla gibi şehirler üzerinden de İspanya ve Birleşik Krallık ile zaman zaman ciddi gerilimler yaşamaktadır. En büyük sınır komşusu ve kültürel yapı olarak en yakın olduğu ülke olan Cezayir ile diplomatik ilişkilerin oldukça kötü durumda olması Fas’ın en büyük dezavantajıdır. Avrupa Birliği ile olan yakınlığı ise Fas için ciddi bir avantaj olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bin Ali Sonrası Tunus

İlk olarak Tunus’un içinde bulunduğu ekonomik duruma dair verileri incelediğimizde tipik bir gelişmekte olan ülke profili bulmaktayız.

zeynel-abidin-bin-ali-sosyal-cene-tunus-ve-fas

Tarımda çalışan nüfusun azalıyor ve hizmet sektöründe çalışan nüfusun artıyor oluşu, Tunus için olumlu bir durumdur. Ekonomik bir dönüşüm içerisinde bulunan Tunus, bu dönüşümü tamamlamaya yaklaşmıştır. Ancak tarımsal ekonomiden hizmet ekonomisine yani gelişmiş ülkelerin arasına geçişin en belirgin yan etkisi hızlı bir şekilde yükselen işsizliktir.

Tarımda makineleşme ve yeni tekniklerin kullanımı, köyden kente göç, toplumun eğitim seviyesinin yükselmesi gibi birçok unsur işsizliğin artmasına sebep olmaktadır. Ülkenin yaşadığı ekonomik dönüşüm sebebiyle ihtiyaç duyulan yüksek eğitimli iş gücüne anında ulaşım sağlanamamaktadır. Aynı şekilde eğitim seviyesi düşük mevcut eski tarım işçisi nüfus ise yeni sistemin içinde iş bulamamaktadır. Bu durum Tunus için işsizlik ve fakirlik sorunu demektir.

Tunus’un genç işsizliği oranlarına doğrudan bakıldığında ise bir yanılsama yaşanabilir. Yüzde 36 olarak gözüken toplam genç işsizliği gerçek oranı yansıtmamaktadır. Çünkü okula gitmeyen ya da çalışmayan genç nüfus oranına bakıldığında arada yüzde 12 gibi ciddi bir fark görülmektedir. Bu da bize genç nüfus arasında lisans ve lisansüstü eğitim seviyelerine önemli bir yönelme olduğunu gösterir. Bu insanları işsiz olarak nitelemek yanlış olacaktır. Çünkü bu yüzde 12’lik fark, Tunus için gelecekte büyük bir avantaja dönüşecektir. Ancak genç işsizliği oranı yüzde 24 olarak bile çok yüksektir. Genç nüfusun uzun süreli olarak işsiz kalması, fakirleşmesi ve yaşam standartlarının düşmesi, ülkede siyasi istikrarsızlığa sebep olmaktadır. Yetişkin nüfusa göre muhafazakarlığın çok daha az olduğu genç nüfus, hızlı siyasi değişimler ve devrimler talep edebilmektedir. Bu da Arap Baharı’nın doğum yeri olan Tunus için tehlikeli bir göstergedir.

Fas Yolun Henüz Başında

fas-krali-sosyal-cene

Fas’ın mevcut durumuna bakıldığında ise Tunus’a benzer bir ekonomik dönüşüm sürecinin içinde olunduğu ancak bunun çok başında olunduğunun söylenmesi mümkündür. Hizmet sektöründe çalışan nüfus oranının yüzde 40 barajını geçmiş olması Fas’ın ekonomisini tarımdan hizmet sektörüne yönelik bir dönüşüme soktuğunun göstergesidir. Tarımda çalışan nüfusun hala yüzde 35’e yakın bir seviyede olması ise bu sürecin henüz çok başında olduklarının belirtisidir.

Fas’ın işsizlik oranlarının Tunus’a göre daha düşük olmasının en önemli sebebi tarımda çalışan nüfus oranının yüksek olmasıdır.

Tarım sektörü, modernize edilmediği takdirde nüfusun büyük kısmını istihdam edebilecek kapasiteye sahiptir. Ne var ki bu şekilde tarımdan alınan verim oldukça düşük olmaktadır. Fas’ta yüzde 9 olarak mevcut verilere yansıyan işsizlik oranları gelecek on yıllarda artış gösterecektir. Çünkü tarımda çalışan nüfus zaman içinde bu uğraşını terk edecek ve insan gücü yerini makinelere bırakacak. Bu noktada Fas’ın yapması gereken kendisi ile benzer süreçleri önceden yaşamış olan Tunus’un hatalarını incelemektir.

Önümüzdeki 30 Yıl Tunus İçin Zor Geçecek

Tunus, siyasi iktidarın Zeynel Abidin bin Ali ve yakın çevresinin elinde toplandığı dönemde doğru yatırımları yapamamıştı. Bin Ali’nin devrilmesi sonrasında ise ülkede başlayan siyasi istikrarsızlık farklı ekonomik krizlerin tetikleyicisi olmuştur. Fas, Tunus’un bu sürecini iyi bir şekilde değerlendirmelidir. Fas Kralı ve hükümeti, bireysel özgürlükler ve demokrasi konusuna odaklanarak yeni nesillerin ve sermaye sahibi girişimcilerin ülkelerinden memnun olmalarını sağlamalıdır. Hizmet sektörünün gelişmesi ve sabit bir ekonomik kalkınmanın eniyi yolu budur. Eğitim, adalet sistemi ve diplomatik ilişkilere özel bir önem verilmelidir. İyi bir planlama ile eğitilmiş nüfus, öngörülebilir bir siyasi ve hukuki düzen, barış odaklı ve dostane diplomatik ilişkiler ile Fas’ın geleceği oldukça parlak olacaktır.

Tunus içinse önümüzdeki yirmi ila otuz yıl oldukça zor geçecek ve beyin göçü gibi sorunlar daha da şiddetlenecektir. Mevcut şartlar değerlendirildiğinde, Tunus’un stabil ve öngörülebilir bir ülke olarak gelişmiş ülkeler arasına adını yazdırması elli yıldan daha kısa bir sürede olmayacaktır.

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

DÖVİZ KURLARI

Satış
Alış
USD
USD
8.8399
8.8240
EUR
EUR
10.3712
10.3526
GBP
GBP
12.1346
12.0717
CHF
CHF
9.5896
9.5285
SAR
SAR
2.3569
2.3526
JPY
JPY
8.0213
7.9685
RUB
RUB
0.1219
0.1203
CNY
CNY
1.3752
1.3574

KÜLTÜR SANAT

© Sosyal Çene 2021 | Melon Adworks Creative Agency