Skip to content
kaos-teorisi-sosyal-cene-fatma-pinar-gulseven-kelebek-etkisi

Kaos Teorisi

Kaosu nasıl tahlil edebiliriz? Süregelen bir sistemin içindeki noksanlamalar denilebilir belki. Peki sistem zaten verimsizse ve içindeki noksanlamalar sistemi düzene getirirse bu da kaos olur mu? Yani düzensizlik düzeni yaratabilir mi?

Kaos Teorisi’nin temeli, 1960 sonbaharında Edward Lorenz adlı bir bilim insanının M.I.T’e ait bir bilgisayarda hava modeli oluşturmasıyla atıldı. Bu hava modeli fraktal matematiğine ait bir dizi formülden oluşan bir fenomendi. Bu modülle ilgili en dikkat çekici nokta, Lorenz’in yer aldığı binanın dışındaki hava ile aynı değişimlere sahip olmasıydı. Bu hava modelinin Dünya’nın atmosferini bile taklit edebileceğini düşündü ve modülü zorlamaya devam etti. Girdiği her matematiksel kodun birden fazla olasılık ve sonuç ortaya çıkardığını fark etti.

Kendi tasarladığı hava modeline ve girdiği kodlara oldukça hâkim olmasına rağmen aldığı çıktıları tahmin edip açıklayabilmek oldukça güçtü. İşte bu kaostan başka bir şey olamazdı.

Kurmuş olduğumuz herhangi bir sistemi çözümleyip ifade edebileceğimiz her türlü bilgi ve değişkene sahibiz fakat yapmış olduğumuz her bir eylem bizleri insan zekasının sınırlarını zorlayan olaylar zincirine sürükler. Yani kaos ve düzen, akıl sır erdirilemeyecek bir uyuma sahiptir. İşte bu uyum kaos teorisinin temel önermelerini şekillendirir.

I. Kelebek Etkisi

kaos-teorisi-sosyal-cene-fatma-pinar-gulseven-kelebek-etkisi

Kelebek Etkisi kriptografinin öz işlevleri ile kesişir. Bir fenomen içerisindeki saniyede 0.001’lik bir atlama bile metaforun çok farklı bir olguya evrilmesine yol açar. Lorenz bu durumu “Amazon Ormanları’nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD’de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, kelebeğin kanat çırpması, dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir. Fakat daha çok yaratılan bir kaosun büyüyerek artmasını ifade eder.” şeklinde dile getirmiştir. Çoğu kompleksin başını ve sonunu tahmin etmek oldukça güç olacağından teorik fizikçilere göre, yaşamımız hayat bulduğumuz an itibariyle kelebek etkisinin kompleksini ilke edinir. Bu ilkenin sosyal bilimler üzerindeki yansıması, tarihî ve sosyal değişkenlerin insanın zaman içerisindeki davranış ve yaşamının etkisine göre şekillenmesinde vücut bulur.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu veliahtı Arşidük Franz Ferdinand’a düzenlenmiş olan başarılı bir suikastin tüm dünyayı tarihin en kanlı savaşlarından birine sürüklemesi ya da Spartaküs adlı bir kölenin Roma İmparatorluğu’ndaki büyük bir ayaklanmayı örgütlemiş olmasının, toplumsal mücadeleler tarihinde benzersiz bir değişime yol açması gibi örnekler vermek mümkündür.

II. Belirsizlik İlkesi

Herhangi bir eylemin başlangıcını bilmenin zor olacağından dolayı belirsizlik eylemin sonuna kadar istikrarını sürdürür. Kaosta, sürecin döngüsüne ne zaman girdiğimizi ve sonucunun bir başka döngüye sürüklenip sürüklenmeyeceğini kestiremeyiz. İşte bu durum, kaosun rutin bir metafor düzeni yaratmasına getirilebilecek en iyi açıklamadır.

III. Fraktallar

Fraktallar, kaos teorisinin somutlaşmış fenomenleridir. Fraktallar, boyutsal yolculuk şeklinde işlenir. Herhangi bir geometrik şekil içerisine baktığınız zaman gözünüz daha küçük ama farklı bir şeye takılır sonrasında daha farklı ve daha farklı… Sonunu görene kadar bu şekilde hipnotize olursunuz. İşte tam bu ilke, kaos teorisindeki tümevarım ve tümdengelim ikilemini ortaya çıkarır.

Fraktallar üzerinden açıklayacak olursak, küçük bir şekli fark edip bütüne doğru mu ilerlersiniz yoksa bütünün içindeki küçük şekilleri fark edip parçalara doğru mu? Ya da fraktalleri hangi başlangıç ile çizersiniz?

Kaos Teorisi hâlâ geliştirilen ve teorik fizikte incelenen bir kuramdır. Öyle ki yaşamımız boyunca bu teoriyi deneyimlediğimiz varsayılır fakat teori asla somut bir şekilde ispatlanamamıştır. Aslında bu ispatlanamama durumu da başlıca bir kaos değil midir?

Share on whatsapp
WhatsApp
Share on telegram
Telegram
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

DÖVİZ KURLARI

Satış
Alış
USD
USD
9.6033
9.5860
EUR
EUR
11.1767
11.1566
GBP
GBP
13.2678
13.1990
CHF
CHF
10.4962
10.4293
SAR
SAR
2.5603
2.5557
JPY
JPY
8.4523
8.3967
RUB
RUB
0.1368
0.1350
CNY
CNY
1.5111
1.4916

KÜLTÜR SANAT

© Sosyal Çene 2021 | Melon Adworks Creative Agency